Tekstgetuigen & bronnen

Digitale transcriptie van Codex Leningradensis (Firkovich B19A), het oudste complete Masoretische handschrift uit ~1008 n.Chr. Bevat het volledige Oude Testament met cantillatie-tekens, nikud en Masoretische noten.

Standaard wetenschappelijke Hebreeuwse tekst. Basis voor vrijwel alle moderne OT-uitgaven.

Het gezaghebbendste Masoretische handschrift, geschreven door Shlomo ben Buya'a en gevocaliseerd door Aharon ben Asher rond 930 n.Chr. Deels beschadigd bij brand in 1947; het bewaard gebleven deel is de maatstaf voor de Masoretische tekst.

Hoogste gezag binnen de Masoretische traditie. Referentiepunt voor Breuer-editie en moderne Hebreeuwse bijbels.

Verzameling fragmenten uit de grotten bij Qumran (ontdekt 1947–1956). Bevat (delen van) vrijwel alle OT-boeken, ruim 1000 jaar ouder dan de Masoretische codices. Grote Jesajarol (1QIsaᵃ) is het beroemdst.

Oudste bekende bijbelteksten. Fragmentarisch; verse-afstemming met MT is niet altijd mogelijk.

De Torah volgens de Samaritaanse traditie, geschreven in paleo-Hebreeuws schrift. Bevat ~6000 varianten t.o.v. de Masoretische tekst, waarvan ~1900 overeenkomen met de Septuaginta. Alleen de vijf boeken van Mozes.

Onafhankelijke tekstgetuige van de Torah. Waardevolle controle naast MT en LXX.

Griekse vertaling van het Oude Testament, begonnen in Alexandrië rond 250 v.Chr. Rahlfs-editie (1935/2006) is de standaard wetenschappelijke tekst. De LXX was de bijbel van de vroege kerk en wordt veelvuldig geciteerd in het Nieuwe Testament.

Standaard wetenschappelijke LXX-editie. Geeft inzicht in de Hebreeuwse Vorlage die de vertalers gebruikten.

Gezaghebbende Aramese parafrase (targum) van de Torah, ontstaan in de 2e eeuw n.Chr. Relatief letterlijk; gevolgd door de Babylonische Talmud als standaard-targum. Alleen de vijf boeken van Mozes.

Meest letterlijke en gezaghebbende targum. Belangrijk voor het verstaan van rabbijnse bijbeluitleg.

Aramese targum (parafrase) van de Torah, traditioneel ten onrechte aan Jonathan ben Uzziel toegeschreven. Veel meer haggadisch en uitbreidend dan Onkelos: bevat midrasj-achtige toevoegingen, namen voor anonieme figuren, en interpretatieve uitwerkingen. Verschilt op cruciale punten van de Hebreeuwse Vorlage.

Toont vroeg-rabbijnse interpretatie en haggadische traditie. Niet zo letterlijk als Onkelos; ideaal voor begrip van joodse bijbeluitleg en parallel met NT-citaten.

Verrijkte OT-dataset van het STEP Bible-project (Tyndale House, Cambridge). Combineert de Hebreeuwse tekst met woord-voor-woord Strong’s-nummers, morfologie en Engelse glosses. Gebaseerd op de beste beschikbare digitale data.

Moderne academische dataset. Zeer rijk aan data maar synthetisch — geen historisch handschrift.

Scriveners reconstructie (1894) van de Griekse tekst achter de King James Version. Behoort tot de Textus Receptus-traditie die teruggaat op Erasmus (1516) en de Reformatie-bijbels. Basis voor de Statenvertaling (1637).

Historisch zeer invloedrijk. Gebaseerd op laat-Byzantijnse handschriften; niet de oudst bekende tekstgetuigen.

Moderne eclectische Griekse tekst van de Society of Biblical Literature (2010, red. Michael Holmes). Vergelijkbaar met NA28 maar onafhankelijk samengesteld. Vrij beschikbaar onder de SBLGNT-gebruiksvoorwaarden.

Moderne wetenschappelijke eclectische tekst. Weegt de oudste en beste handschriften het zwaarst.

Reconstructie van de Byzantijnse meerderheidstekst door Robinson & Pierpont (2018). Vertegenwoordigt de tekstvorm van >80% van de bewaard gebleven Griekse handschriften. Inclusief woord-voor-woord Strong’s-nummers en morfologie.

Vertegenwoordigt de breedst overgeleverde tekstvorm. Minder gewicht bij moderne eclectische methoden, maar belangrijk voor de traditie.

4e-eeuws Grieks unciaalhandschrift, een van de oudste (bijna) complete bijbelhandschriften ter wereld. Alexandrijnse tekstfamilie. Ontdekt in het Sint-Catharinaklooster op de Sinaï door Tischendorf (1844–1859). Bevat het volledige NT plus delen van het OT.

Een van de twee belangrijkste vroege manuscripten (naast Vaticanus). Cruciaal voor tekstkritiek van het NT.

Editio Octava Critica Maior van Constantin von Tischendorf (1869–1872). Meest uitgebreide kritische tekst van de 19e eeuw, sterk leunend op Codex Sinaiticus die Tischendorf zelf ontdekte. 137.711 woorden met morfologie en Strong's nummers.

Pionierswerk in tekstkritiek. Groot gewicht aan Sinaiticus; nu deels achterhaald door NA28/UBS5 maar historisch cruciaal.

Verrijkte NT-dataset van het STEP Bible-project (Tyndale House, Cambridge). Combineert de Griekse tekst met woord-voor-woord Strong’s-nummers, morfologie en Engelse glosses. Gebaseerd op de beste beschikbare digitale data.

Moderne academische dataset. Zeer rijk aan data maar synthetisch — geen historisch handschrift.

De Peshitta ("eenvoudige") is de standaard Syrische Bijbelvertaling, ontstaan in de 2e–5e eeuw. De BFBS-editie (1920) is de meest gebruikte wetenschappelijke tekst. 109.654 woorden met morfologische analyse uit het SEDRA 3 database-project.

Vroege onafhankelijke getuige van de NT-tekst. Belangrijk voor tekstkritiek als niet-Griekse traditie naast Latijn (Vulgata) en Koptisch.

James Strongs concordantie-woordenboek (1890) voor het Nieuwe Testament. Elk Grieks grondwoord krijgt een uniek nummer (G0001–G5624), waardoor lezers zonder Grieks-kennis de grondtekst kunnen bestuderen.

Standaard referentiesysteem. Vereenvoudigd maar breed geaccepteerd als studie-instrument.

Compact Grieks-Engels lexicon voor het Nieuwe Testament door G. Abbott-Smith (1922). Gebaseerd op de woordenschat van de koinè-papyri en de LXX. Beknopter dan BDAG maar zeer bruikbaar als eerste naslagwerk.

Solide academisch Grieks lexicon. Minder uitgebreid dan BDAG maar vrij beschikbaar.

Gecureerde Griekse glosses van het STEPBible-project (Tyndale House, Cambridge). Biedt beknopte Engelse vertalingen per Strong’s-nummer, gebaseerd op Abbott-Smith en Liddell-Scott-Jones.

Moderne academische glosses. Aanvulling op Strong’s met nauwkeuriger contextafhankelijke vertalingen.

Compact Grieks-Engels lexicon door Jeffrey Dodson. Biedt beknopte en uitgebreide definities voor alle NT Griekse woorden, geordend op Strong’s-nummer. Vrij beschikbaar onder CC0.

Helder en toegankelijk modern lexicon. Goed als eerste kennismaking met de woordbetekenis.

Afgeleide bron: de volledige Strong’s Greek definities opgesplitst in afzonderlijke betekenissen. Elke semikolon- of nummergescheiden betekenis is een apart gloss-record, zodat de popup meerdere korte definities kan tonen.

Zelfde bron als STRONG-GRK, maar machinaal opgesplitst in deelbetekenissen.

Hebreeuwse vertaling van het Nieuwe Testament door Franz Delitzsch (1877), later herzien. Geschreven in bijbels-Hebreeuwse stijl. Uniek waardevol om de semantische brug tussen OT-Hebreeuws en NT-Grieks te zien.

Vertaling, geen grondtekst. Waardevol als theologische brug maar niet als onafhankelijke tekstgetuige.

Officiële Nederlandse bijbelvertaling in opdracht van de Synode van Dordrecht (1618–1619). Vertaald uit de grondtalen (Hebreeuws/Grieks). De meest invloedrijke Nederlandse bijbelvertaling, vergelijkbaar met de KJV in het Engelse taalgebied.

Getrouwe vertaling uit de grondtalen. Reformatorische standaard. Taalkundig verouderd maar theologisch gezaghebbend.

De Engelse standaardvertaling uit 1611, herzien in 1769. Vertaald uit de Textus Receptus (NT) en de Masoretische tekst (OT). Deze editie bevat woord-voor-woord Strong’s-nummers, waardoor elk Engels woord direct te koppelen is aan het Hebreeuwse of Griekse grondwoord.

Gezaghebbende Engelse vertaling. Met Strong’s-nummers bijzonder waardevol als studie-instrument.

Latijnse bijbelvertaling door Hiëronymus (382–405 n.Chr.) in opdracht van paus Damasus I. Het OT is vertaald uit het Hebreeuws (hebraica veritas). De Clementina-editie (1592) was eeuwenlang de standaard van de Rooms-Katholieke Kerk.

Historisch uiterst invloedrijk. Belangrijkste Latijnse bijbeltekst. Geeft inzicht in de Hebreeuwse/Griekse Vorlage van Hiëronymus.

Martin Luthers definitieve bijbelvertaling (1545). Vertaald uit de grondtalen met krachtige, volkse Duitse taal. Vormde de Duitse standaardtaal en is de meest invloedrijke Duitse bijbelvertaling.

Historisch reformatorische standaard. Vergelijkbaar met de Statenvertaling in invloed en vertaalaanpak.

Moderne letterlijke Engelse vertaling van unfoldingWord. Ontworpen als hulpmiddel voor bijbelvertalers wereldwijd. Vrij beschikbaar onder Creative Commons. Volgt de grondtekst zo nauwkeurig mogelijk in hedendaags Engels.

Moderne letterlijke vertaling. Goed als vergelijkingspunt maar geen historisch gezag.

Moderne vereenvoudigde Engelse vertaling van unfoldingWord. Ontworpen om de betekenis van de grondtekst zo helder mogelijk over te brengen in eenvoudig Engels, bedoeld als hulpmiddel voor bijbelvertalers. Vrij beschikbaar onder Creative Commons.

Moderne vereenvoudigde vertaling. Parafraserend van aard; nuttig als verduidelijking maar geen letterlijke weergave van de grondtekst.

Moderne Engelse vertaling in het publieke domein, gebaseerd op de American Standard Version (1901) en herzien met de Byzantijnse meerderheidstekst voor het NT. Bevat woord-voor-woord Strong’s-nummers. Een van de weinige moderne vertalingen die volledig vrij beschikbaar is.

Betrouwbare moderne vertaling. Met Strong’s-nummers bijzonder waardevol als studie-instrument. Publiek domein.

Amerikaanse herziening van de Revised Version (1881/1885), gepubliceerd in 1901. Gebaseerd op de Westcott-Hort Griekse tekst voor het NT en de Masoretische tekst voor het OT. Bekend om zijn nauwkeurigheid en letterlijkheid; basis voor de RSV en NASB.

Gezaghebbende letterlijke vertaling. Standaard referentievertaling in de eerste helft van de 20e eeuw. Publiek domein.

Engelse bijbelvertaling door John Nelson Darby (1890). Bekend om zijn uiterst nauwkeurige, letterlijke vertaling uit de grondtalen. Darby, grondlegger van de Plymouth Brethren, vertaalde ook in het Frans en Duits. Zijn Engelse vertaling wordt gewaardeerd om zijn consistente woordkeuze en trouw aan de grondtekst.

Zeer letterlijke vertaling. Bijzonder nuttig voor woordstudie dankzij consistente rendering van grondwoorden. Publiek domein.

Engelse vertaling door Robert Young (1862, herzien 1887 en 1898). Doel: een zo letterlijk mogelijke vertaling met behoud van Hebreeuwse werkwoordstijden. Young was ook de auteur van Young's Analytical Concordance. Uniek in zijn weergave van het Hebreeuwse werkwoordssysteem.

Uiterst letterlijk, soms ten koste van leesbaarheid. Waardevol voor analyse van Hebreeuwse werkwoordstijden. Publiek domein.

Engelse vertaling van de geschriften der Apostolische Vaders en vroeg-christelijke schrijvers (Roberts-Donaldson, 1885). Bevat o.a. Didache, 1 Clemens, Ignatius-brieven, Herder van Hermas, Barnabas-brief. Standaard Engelse referentie-editie.

Betrouwbare 19e-eeuwse vertaling. Publiek domein. Sommige passages zijn verouderd qua taalgebruik maar inhoudelijk accuraat.

De eerste Engelse Tanakh-vertaling door joodse geleerden (Jewish Publication Society, Philadelphia 1917). Gebaseerd op de Masoretische tekst, redactioneel geleid door Max Margolis. Lange tijd de standaard-Engelse Tanakh in joodse kring. Tegenwoordig Public Domain.

Klassieke Engelse Tanakh, qua taalstijl tussen KJV en NJPS. Volledig OT, geen NT.

James Strongs concordantie-woordenboek (1890) voor het Oude Testament. Elk Hebreeuws grondwoord krijgt een uniek nummer (H0001–H8674), waardoor lezers zonder Hebreeuws-kennis de grondtekst kunnen bestuderen.

Standaard referentiesysteem. Vereenvoudigd maar breed geaccepteerd als studie-instrument.

James Strongs concordantie-woordenboek (1890) voor het Nieuwe Testament. Elk Grieks grondwoord krijgt een uniek nummer (G0001–G5624), waardoor lezers zonder Grieks-kennis de grondtekst kunnen bestuderen.

Standaard referentiesysteem. Vereenvoudigd maar breed geaccepteerd als studie-instrument.

Het standaard academische Hebreeuwse lexicon van het Oude Testament (Brown, Driver & Briggs, 1906). Geordend op Hebreeuwse wortel, met uitgebreide semantische velden, citaten en cognaten uit verwante Semitische talen.

Gouden standaard voor academisch OT-Hebreeuws. Uitgebreider dan Strong’s maar complexer.

Compact Grieks-Engels lexicon voor het Nieuwe Testament door G. Abbott-Smith (1922). Gebaseerd op de woordenschat van de koinè-papyri en de LXX. Beknopter dan BDAG maar zeer bruikbaar als eerste naslagwerk.

Solide academisch Grieks lexicon. Minder uitgebreid dan BDAG maar vrij beschikbaar.

Gecureerde Hebreeuwse glosses van het STEPBible-project (Tyndale House, Cambridge). Biedt beknopte Engelse vertalingen per Strong’s-nummer, afgestemd op de context van elk bijbelvers.

Moderne academische glosses. Aanvulling op Strong’s met nauwkeuriger contextafhankelijke vertalingen.

Gecureerde Griekse glosses van het STEPBible-project (Tyndale House, Cambridge). Biedt beknopte Engelse vertalingen per Strong’s-nummer, gebaseerd op Abbott-Smith en Liddell-Scott-Jones.

Moderne academische glosses. Aanvulling op Strong’s met nauwkeuriger contextafhankelijke vertalingen.

Compact Grieks-Engels lexicon door Jeffrey Dodson. Biedt beknopte en uitgebreide definities voor alle NT Griekse woorden, geordend op Strong’s-nummer. Vrij beschikbaar onder CC0.

Helder en toegankelijk modern lexicon. Goed als eerste kennismaking met de woordbetekenis.

Afgeleide bron: de volledige Strong’s Hebrew definities opgesplitst in afzonderlijke betekenissen. Elke semikolon- of nummergescheiden betekenis is een apart gloss-record, zodat de popup meerdere korte definities kan tonen.

Zelfde bron als STRONG-HEB, maar machinaal opgesplitst in deelbetekenissen.

Afgeleide bron: de volledige Strong’s Greek definities opgesplitst in afzonderlijke betekenissen. Elke semikolon- of nummergescheiden betekenis is een apart gloss-record, zodat de popup meerdere korte definities kan tonen.

Zelfde bron als STRONG-GRK, maar machinaal opgesplitst in deelbetekenissen.

Alternatief Hebreeuws lexicon gebaseerd op reconstructie van paleo-Hebreeuwse pictogrammen door Jeff Benner. Benadert elk woord vanuit de veronderstelde oorspronkelijke beeldtaal. Niet gangbaar in academische kringen.

Speculatief. Gebaseerd op reconstructie van proto-Semitische pictogrammen. Interessant als aanvullende lens, niet als bron van feit.

Marcus Jastrow’s <em>Dictionary of the Targumim, Talmud Bavli, Talmud Yerushalmi and Midrashic Literature</em> (1903). Het standaardwerk voor rabbinisch-talmudisch Aramees en Mishnaic Hebreeuws. Geeft ook etymologie en context-voorbeelden uit de Targums (Onkelos, Pseudo-Jonathan, Yerushalmi) en talmudische literatuur.

Gouden standaard voor Aramees van de Targums en Talmud. Iets ouder maar nog onvervangen voor dit domein. Geen Strong-koppeling — georganiseerd op headword.

Automatisch gegenereerde Nederlandse glosses op basis van Engelse bronnen

Nederlandse glosses afgeleid uit Statenvertaling woord-tokens met Strong's nummers